Wat betekent techlash?
Techlash is een samentrekking van de Engelse woorden technology en backlash. Het woord staat voor de groeiende tegenreactie op grote techbedrijven en hun producten: meer twijfel, meer regels en minder vanzelfsprekend vertrouwen in technologie.
Het woord dook rond 2013 op in het Britse weekblad The Economist en raakte in 2018 ingeburgerd: dat jaar stond techlash op de shortlist voor het Oxford-woord van het jaar. Het gaat niet om een afkeer van technologie zelf, maar om de vraag wie er beter van wordt: de gebruiker, of vooral de maker.
Van hype naar techlash
Jarenlang klonk het als een belofte. Elke leerling een eigen device, gepersonaliseerd leren, adaptieve leermiddelen, learning analytics, 21e-eeuwse vaardigheden. En sinds kort: een AI-tutor voor iedereen. Op een beurs als Bett hoor je die woorden aan elke stand.
Tegelijk is er iets gekanteld. De techlash is ook in het onderwijs aangekomen. Ook daar is die tegenreactie zichtbaar. Niet als afkeer van technologie, maar als een vraag die eindelijk hardop wordt gesteld: wat leren leerlingen hier eigenlijk van?
Vier signalen
Geen weg terug naar de ganzenveer
Techlash betekent niet dat technologie de vijand is. De Hollandse meesters gebruikten de techniek van hun tijd ook: nieuwe pigmenten, lenzen, de drukpers. Wat hen meester maakte, was dat zij bepaalden waarvoor. Dat is precies onze insteek: authentiek lesgeven, mét technologie, met de leraar voorop. Niet alles proberen, niet alles afwijzen, maar bewust kiezen.
Het MEESTER-model: zeven vragen voor elke tool
In een zeventiende-eeuws gilde moest wie meester wilde worden een proefstuk laten keuren door keurmeesters, vakmensen die precies wisten waar ze naar moesten kijken. In het boek De Nieuwe Hollandse Meesters draaien we dat om. Niet de leraar legt de proef af, maar de tool: voordat hij je klas in mag, gaat hij langs zeven toetsstenen. En jij bent de keurmeester.
Op een beurs wordt die keuze meestal op gevoel gemaakt. Het ziet er goed uit, een collega is enthousiast, het is gratis. Of juist: weer iets nieuws, laat maar. Het MEESTER-model geeft een alternatief, dat je in een kwartier doorloopt, alleen of met je team, en dat je op Bett aan elke stand kunt stellen.
Welk probleem los je op, voor welke leerlingen, en wat kost het jou aan tijd?
Schrijf in één zin welk probleem je wilt oplossen. Niet: ik wil iets met AI. Wel: mijn leerlingen in de derde klas kunnen een bron niet goed beoordelen. Een tool die indrukwekkend is maar niet bij die zin past, komt niet door de keur, hoe mooi de demo ook was. En reken mee wat de tool jou kost aan tijd om te leren, in te richten en bij te houden.
Wat wil je niet uitbesteden, van jou en van de leerling?
Elke tool verdringt iets. Wie weet wat hij wil bewaren, ziet sneller wat er op het spel staat. Blijft het werk van de leerling van de leerling, of schrijft de tool in een gemiddelde hand die van niemand is? En kun jij de tool naar je eigen hand zetten?
Wat weet je vóór je begint over het effect op leren, en waar komt dat vandaan?
Wie betaalde het onderzoek, was er een vergelijkingsgroep, wat is er precies gemeten, en voor wie gold het? Soms is het eerlijke antwoord: dat weet niemand. Dan wordt dat het onderzoek van de proef in je eigen klas.
Wanneer werkt de leerling zonder?
Hulp is een steiger: die moet ook weer weg. Als het antwoord nooit is, terwijl de tool iets doet wat de leerling zelf moet leren, blijft de steiger staan. Spreek af wanneer de hulp uit gaat, en vraag het ook aan jezelf: kan ik deze les nog geven als de tool uitvalt?
Welke vraag zou je tegenpool stellen?
Iedere leraar kijkt vanuit zijn eigen meester, en slaat daardoor iets over. Je tegenpool, de meester die het verst van je af staat, stelt precies die vraag. Een Verteller vraagt dan ook wat er gemeten is, een Onderzoeker ook of leerlingen het leuk vinden. Keur je met je team, zet de tegenpool dan letterlijk aan tafel.
Werkt het voor elke leerling, en wat gebeurt er met de data?
Een tool in je klas is ook een tool in je school. Werkt het ook voor leerlingen zonder goede laptop of een rustige plek thuis? Wat kost het na het gratis eerste jaar? En waar staan de gegevens van leerlingen, wie kan erbij, en is er een verwerkersovereenkomst?
Wat besluit je, wanneer evalueer je, en wat is je exit als het niet werkt?
De laatste stap is een besluit, met een datum om terug te kijken: de retour. Spreek vooraf af wat er na zes weken beter moet zijn, en hoe je stopt als het niet werkt, inclusief wat je meeneemt aan werk en gegevens van leerlingen. Bij de retour besluit je opnieuw: doorgaan, aanpassen of stoppen.
Drie mogelijke uitkomsten
Een tool die op een van de stappen niet door de keur komt, mag het atelier nog niet in. Komt hij er wel door, dan mag hij klein binnen, op proef. Vast gereedschap wordt hij pas als de proef goed uitpakt.
In het boek komt elke letter terug bij een eigen verhaal van een van de zeven meesters, en in hoofdstuk 14 zet je ze samen in, met een uitgewerkt voorbeeld en een proefblad voor je team.
Na Bett begint het pas
Een beurs geeft inspiratie, maar verandering ontstaat op school. Daarom is onze studiereis naar Bett 2027 het begin van een traject: van inspiratie naar implementatie. Met het boek en de kaartenset Het Gilde maak je na de reis samen met je team en je schoolleider keuzes: ja maar klein, bewust niet, of nog niet. Je begint klein, met een nulmeting en een vast moment om terug te kijken. In Het Gilde, de online leergemeenschap van de deelnemers, leer je daarna van collega's op andere scholen. Zo wordt een inspirerende reis duurzame schoolontwikkeling.
Waarom juist nu naar Bett?
Omdat je de techlash het beste begrijpt op de plek waar de hype wordt gemaakt. Op Bett zie je wat er komt, en met de juiste vragen zie je ook wat er ontbreekt. Van 20 tot 22 januari 2027 gaan we met een groep leraren en schoolleiders naar Londen, onder leiding van Dieter Möckelmann, Olaf de Groot en Jan-Wolter Smit.
Meld je aan voor de driedaagse studiereis Veelgestelde vragen
Bronnen
- UNESCO (2023). Global Education Monitoring Report: Technology in education, a tool on whose terms?
- Bastani, H. e.a. (2025). Generative AI without guardrails can harm learning. PNAS 122.
- Wereldbank-blog over OESO-PISA: computers en leren
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), artikel 4 over AI-geletterdheid
- Landelijke afspraak over mobiele telefoons in de klas: voortgezet onderwijs vanaf 1 januari 2024, primair en speciaal onderwijs vanaf 1 september 2024



